Zabytkowe cerkwie

Odwiedzając Bieszczady, nie sposób nie zauważyć, nie odłącznego elementu Bieszczadów, małych często zniszczonych cerkiewek, których w Bieszczadach są ogromne ilości. Obszar Bieszczadów do XIV w. leżał w granicach Rusi, która przyjeła chrześcijaństwo obrządku wschodniego. Nawet po przejęciu tych ziem do polski wyznanie się nie zmieniło. Do początku XVII w. większość mieszkańców Bieszczad była obrządku wschodniego, a następnie aż do połowy XX w. - gerkokatolickiego. Dążeniem kościoła grekokatolickiego było wybudowanie świątyni w każdej wsi, dzięki czemu w Bieszczadach powstały setki cerkiewek mniejszych i większych. Niestety nie zachowały się żadne dokumenty mówiące nam o powstaniu cerkwi, lecz pierwsze wzmianki o cerkwi w Olchowcach pochodzą z 1440 roku.

Ówczesne władze państwowe starały się utrudniać adaptację cerkwi na kościoły, niektóre cerkwie stanowiły magazyny dla PGR-ów, co spowodowało ich ogromną dewastację. Obecnie na terenie Bieszczad znajduje się 59 cerkwi, z czego 10 znajduje się w ruinie. Tylko trzy znajdują się w rękach prawowitych właścicieli. Sześć z nich jest użytkowanych przez wyznawców prawosławia. Pozostałe służą jako kościoły rzymskokatolickie. Po 1945 r. wybudowano tylko dwie nowe cerkwie grekokatolickie. Jeszcze gorszy los spodkał wyposażenie cerkwi, zaledwie w jedenastu z nich zachował się ikonostas. Zaginęło ok. 6000 ikon. pozostała część została albo rozkradziona albo zniszczona. Trzeba zwrócić uwagę na to, że ikony z XV i XVI w. nie były w Bieszczadach
że ikony z XV i XVI w. nie były w Bieszczadach rzadkością. Tylko niewiele z nich można znaleźć w muzeach, pozostała część została albo rozkradziona albo zniszczona. Trzeba zwrócić uwagę na to, że ikony z XV i XVI w. nie były w Bieszczadach rzadkością.
Innym przykładem cerkwi są cerkwie występujące w południowo - wschodniej części Bieszczad. Dominują tu cerkwie tzw. bojkowskie. Charakteryzowała się ona planem podłużnym, trójdzielnym. Cały budynek otaczany był wydatnym dachem okapowym. Bojkowszyzna był jedynym obszarem Karpat, na którym archaiczna architektura była w użyciu do początku XX w. Innymi przykładami tego typu architektury mogą być cerkwie w Bukowcu, Sokolikach Górskich, Stuposianach oraz Wołosatem. Lecz z wszystkich bojkowskich cerkwi w polskich Bieszczadach ocalała jedynie cerkiew w Smolniku nad Sanem z 1791 r.
Na pozostałym obszarze Bieszczadów występują cerkwie trójdzielne pokryte dachem kalenicowym. W północnej części regionu dodawano zwykle od strony wejścia wieżę. Większość tego typu cerkwi powstało w XIX w.
W kilku wsiach powstały świątynie o architekturze silniej osadzonej w tradycji. Nieistniejąca już cerkiew w Hoszowie, miała nawę przykrytą dwukrotnie łamanym zwieńczeniem brogowym. Nad babińcem znajdowała się kaplica obwiedziona galerią. Podobnie wyglądały cerkwie w Równi i Dwerniku.
Na zachód od Wysokiego Działu wyodrębnił się zupełnie inny styl zwany wschodniołemkowski. Są to cerkwie na planie podłużnym, w których każda z trzech części jest nakryta dzwonowatym dachem zwieńczonym cebulastym hełmem z pseudolatarnią.
W XX w. rodzący się ukraiński ruch narodowy spowodował duże ożywienie w budownictwie cerkiewnym. Wznoszono najczęściej nowe cerkwie na planie krzyża z centralną kopułą, gdyż taki styl został uznany przez Ukraińców za styl narodowy. W sumie do 1939 roku wybudowano 41 nowych cerkwi,